शिक्षामा संरचना परिवर्तन प्रस्ताव

- समय सन्दर्भ

संघमा १८, प्रदेशमा ९, स्थानीय तहमा ३
ईश्वरराज ढकाल
शिक्षासम्बन्धी प्रावधान संघ, प्रदेश र स्थानीय तहबाट निर्माण गरिएका र गरिने कानुन, नीति मापदण्ड एवं ढाचा कार्यसम्पादन गर्न सरकारले संघमा १८, प्रदेशमा ९ र स्थानीय तहमा ३ संरचना निर्माण गर्न प्रस्ताव गरेको छ। मुलुक संघीयतामा गइसकेको र स्थानीय तहलाई शिक्षाका अधिकांश अधिकार दिएसँगै संघीय सरकारले आफूअनुकूल काम गर्न तीनै तहमा गरी ३० वटा संरचना निर्माण गर्न सिफारिस गरेको हो। शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधिमन्त्री अध्यक्ष रहेको उच्चस्तरीय राष्ट्रिय शिक्षा आयोगले बुझाएको ४ सय ९९ पेज लामो प्रतिवेदनमा तीनवटै तहको कार्यक्षेत्र तोकेर काम बाँडफाँड गरेको छ।

जसअनुसार संघीय तहमा शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय रहेको छ। मन्त्रालयले संघीय शिक्षासम्बन्धी नीति तयार गर्ने, राष्ट्रिय जनशक्ति प्रक्षेपण र योजना निर्माण गर्ने, शिक्षामा लगानी मापदण्ड निर्धारण र स्रोत बाँडफाँड गर्ने, वैदेशिक सहायता प्राप्ति र परिचालन गर्ने गराउने, शिक्षासम्बन्धी राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबद्धता कार्यान्वयनको व्यवस्था मिलाउने, कुटनीतिक नियोग तथा विदेशी बोर्डबाट सञ्चालित शैक्षिक कार्यक्रमको स्वीकृति तथा नियमन गर्ने, विद्यालयदेखि उच्च शिक्षासम्म शैक्षिक संस्थाहरूलाई निर्देशन र नियमन गर्नेलगायतको महŒवपूर्ण काम गर्ने जिम्मा मन्त्रालयले लिएको छ।

त्यस्तै शिक्षासम्बन्धी नीति निर्माण गर्न राष्ट्रिय शिक्षा समिति रहने व्यवस्था गरिएको छ। समितिले शिक्षासम्बन्धी नीति निर्धारण गर्ने सम्बन्धमा सरकारलाई सुझाव सल्लाह दिन शिक्षामन्त्रीको अध्यक्षतामा राष्ट्रिय शिक्षा समितिको व्यवस्था गर्न सिफारिस गरेको छ। त्यस्तै संघीयतासँगै विद्यालय शिक्षाको अधिकार स्थानीय सरकार मातहत भएपछि साविकका शिक्षा विभाग, शैक्षिक जनशक्ति विकास केन्द्र र अनौपचारिक शिक्षा केन्द्रलाई गाभेर शिक्षा तथा मानवस्रोत विकास केन्द्र बनाइएको थियो। आयोगले पस गरेको संरचनामा केन्द्रलाई पुनः विभाग नामाकरण गर्न सिफारिस गरिएको छ। गुणस्तरीय शिक्षा प्रदान गरी सन् २०३० सम्म दिगो विकासको लक्ष्य पूरा गर्न संघमा शिक्षा विभाग रहन आवश्यक देखिएकाले कार्यविवरणसहित शिक्षा विभागको नाम सिफारिस गरिएको छ। विभागले निःशुल्क र अनिवार्य आधारभूत शिक्षा र निःशुल्क माध्यमिक शिक्षा कार्यान्वयन, मानव संसाधन प्रक्षेपण योजना तर्जुमा, शैक्षिक योजना कार्याक्रम विकास, विद्यालय शिक्षाको गुणस्तर सुधारका लागि अध्ययन अनुसन्धान गर्ने र गराउने, विद्यालय शिक्षामा सूचना प्रविधिको प्रयोगका लागि आवश्यक मापदण्ड निर्माणलगायतका दुई दर्जनभन्दा बढी जिम्मेवारी विभागलाई दिइएको छ।

संरचनागत व्यवस्थाअनुसार चौथो नम्बरमा पाठ्यक्रम विकास केन्द्र रहेको छ। केन्द्रलाई विद्यालय शिक्षाका लागि राष्ट्रिय पाठ्यक्रम प्रारूप निर्माणलगायतका जिम्मेवारी दिइएको छ। पाठ्यक्रम विकास केन्द्रको संस्थागत क्षमता अभिवृद्धि, पाठ्यक्रम र पाठ्यपुस्तकको नीति निर्धारण, कक्षा १२ सम्मकै अनिवार्य विषयको पाठ्यक्रम निर्माण, शैक्षिक सामग्री सूचीको विकास, नमुना पाठ्यक्रम तथा सन्दर्भ सामग्री विकास र उत्पादन गर्ने जिम्मेवारी तोकिएको छ। संघअन्तर्गत जनशक्ति विकास विभाग रहेको छ। सो विभागले देशभर शिक्षा प्रशासनमा कार्यरत जनशक्ति तथा शिक्षकहरूको पेशागत क्षमता विकास गर्न मुख्य भूमिका खेल्ने उल्लेख गरिएको छ। प्रदेश तहमा भएका पेशागत विकासका कार्यहरूमा समन्वय गर्ने, विभिन्न तहमा शैक्षिक सामग्रीको सूची विकास, पाठयक्रम तथा सन्दर्भ सामग्री विकास, सेवाकालीन शिक्षक तालिम, अनुगमन तथा नियमनमका लागि पाठ्यक्रमको ढाँचा निर्माण, प्रदेशअन्तर्गतका शैक्षिक तालिम कार्यक्रम तथा निकायहरूको सम्बन्धन, प्राविधिक सहयोग समन्वय अनुगमन तथा नियमन, जनशक्ति विकाससम्बन्धी आधुनिक ढाँचाहरू विकास गर्नेलगायतका काम गर्न सिफारिस गरिएको छ। संघका विभागअन्तर्गत अनौपचारिक खुला सिकाइ केन्द्रको सिफारिस गरेको छ। सो विभागले साक्षरता निरन्तर, जीवनपर्यन्त, दूर तथा खुला शिक्षालगायतका काम गर्र्ने जिम्मेवारीसहित अनौपचारिक खुला सिकाइ केन्द्र तय गरिएको हो। त्यस्तै विद्यालयदेखि विश्वविद्यालय तहका विद्यार्थीका सिकाइ उपलब्धीसम्बन्धी परीक्षा सञ्चालन गरी प्राप्त नतिजाका आधारमा तीनै तहका सरकारलाई नीति निर्माण गर्न सहज हुने उद्देश्यले शैक्षिक गुणस्तर प्रत्यायन प्राधिकरण गठन गर्न सिफारिस गरिएको छ। तीनै तहका सरकारलाई नीति निर्माण बजेट तथा कार्यक्रम तर्जुमा गर्ने, देशभरका शैक्षिक निकायहरूको कार्यसम्पादन परीक्षण गर्ने, तथा गुणस्तर परीक्षणको व्यवस्था गर्ने र शिक्षा क्षेत्र सुधारका लागि शैक्षिक अध्ययन तथा अनुसन्धान सञ्चालन गर्ने जिम्मेवारी प्राधिकरणलाई तोकिएको छ।

Please Post Your Comments & Reviews

Your email address will not be published. Required fields are marked *

फेसबुक प्रतिकृया


SAMAYA SANDARVA

CRT Building,First Floor
Putalisadak, Kathmandu, Nepal
01-4240129

samayasandarva75@gmail.com
सूचना विभाग दर्ता नंः हामी प्रकृयामा छौ
Border circle

सम्पादक

सुभद्रा धिताल

Border circle

मल्टिमिडिया

राजेश खत्री

Border circle

ग्राफिक्स

जीत पुन

Border circle

कार्यालय व्यवस्थापन

कर्मराज तामाङ

Border circle

बजार व्यवस्थापन

लक्ष्मण भण्डारी

©२०७५ samayasandarva.com सर्वाधिकार सुरक्षित
Website by : WitNepal